ΠΟΛΥΠΟΔΕΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

Τι είναι
Οι πολύποδες είναι νεοπλάσματα (μικρά ογκίδια) που προέρχονται από το επιθήλιο του παχέος εντέρου και προβάλλουν μέσα στον αυλό του. Μπορεί να έχουν μίσχο, σαν μικρά μανιτάρια (έμμισχοι πολύποδες), ή να είναι επίπεδοι. Το μέγεθός τους κυμαίνεται από λίγα χιλιοστά έως αρκετά εκατοστά.
Οι περισσότεροι πολύποδες είναι καλοήθεις. Ορισμένοι όμως τύποι, αν παραμείνουν στο έντερο για χρόνια, μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο. Γι' αυτό η ανεύρεση και η αφαίρεσή τους είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης του καρκίνου του παχέος εντέρου.
Τύποι πολυπόδων
• Αδενώματα. Είναι ο συχνότερος τύπος πολυπόδων από αυτούς που αξιολογούνται κλινικά (όχι τους υπερπλαστικούς). Ανάλογα με την ιστολογική τους δομή διακρίνονται σε σωληνώδη, σωληνολαχνωτά και λαχνωτά αδενώματα. Τα λαχνωτά αδενώματα, όταν φτάσουν σε διαστάσεις εκατοστών, έχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο να εξαλλαγούν προς κακοήθεια.
• Οδοντωτοί πολύποδες (serrated). Πρόκειται για μια ομάδα πολυπόδων, συχνά επίπεδων και δυσδιάκριτων, κυρίως στο δεξί κόλον. Μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο όπως τα λαχνωτά αδενώματα, αλλά μέσα από διαφορετικό μοριακό μηχανισμό.
• Υπερπλαστικοί πολύποδες. Οι μικροί υπερπλαστικοί πολύποδες στο ορθό και στο σιγμοειδές είναι πολύ συχνοί και πρακτικά αθώοι.
• Φλεγμονώδεις (ψευδοπολύποδες, μετά από φλεγμονή του εντέρου) και αμαρτωματώδεις πολύποδες, που είναι σπάνιοι και εμφανίζονται κυρίως σε κληρονομικά σύνδρομα.
Πόσο συχνοί είναι
Είναι πολύ συχνοί, και η συχνότητά τους αυξάνεται με την ηλικία. Σε προληπτικές κολονοσκοπήσεις ατόμων άνω των 50 ετών βρίσκονται αδενώματα στο 20-25% των εξεταζόμενων, συχνότερα στους άνδρες (και στους καπνιστές).
Η πορεία από αδένωμα σε καρκίνο είναι αργή και διαρκεί συνήθως περίπου 10 χρόνια. Μόνο ένα μικρό ποσοστό των αδενωμάτων εξελίσσεται τελικά σε καρκίνο. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στους πολύποδες:
• με μέγεθος 1 cm ή μεγαλύτερο
• με λαχνωτή δομή
• με υψηλόβαθμη δυσπλασία στην ιστολογική εξέταση
• όταν είναι πολλοί σε αριθμό
Αυτός ο αργός χρόνος εξέλιξης δίνει την ευκαιρία να βρεθούν και να αφαιρεθούν πριν γίνουν επικίνδυνοι.
Συμπτώματα
Στη συντριπτική τους πλειονότητα οι πολύποδες δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Γι' αυτό ο προληπτικός έλεγχος γίνεται σε ανθρώπους που αισθάνονται απόλυτα καλά.
Σπανιότερα, κυρίως οι μεγάλοι πολύποδες, μπορεί να προκαλέσουν:
• αίμα στα κόπρανα, ορατό ή λανθάνον
• σιδηροπενική αναιμία
• βλέννα στις κενώσεις
• αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου
Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για τους πολύποδες και χρειάζονται πάντα ιατρική διερεύνηση.
Παράγοντες κινδύνου
• ηλικία άνω των 45–50 ετών
• οικογενειακό ιστορικό πολυπόδων ή καρκίνου του παχέος εντέρου
• παχυσαρκία και καθιστική ζωή
• κάπνισμα και αλκοόλ
• διατροφή πλούσια σε κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και φτωχή σε φυτικές ίνες
• χρόνια φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα, νόσος Crohn)
• κληρονομικά σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Lynch και η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση
Προληπτικός έλεγχος
Άτομα χωρίς κληρονομική επιβάρυνση
Συνιστάται έλεγχος από την ηλικία των 50 ετών. Σε ορισμένες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, ο έλεγχος ξεκινά πλέον από τα 45. Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι:
• Κολονοσκόπηση. Είναι η πιο ολοκληρωμένη εξέταση, γιατί εντοπίζει και ταυτόχρονα αφαιρεί τους πολύποδες. Αν είναι φυσιολογική, επαναλαμβάνεται μετά 6-7 χρόνια.
• Ανοσοχημική εξέταση κοπράνων για λανθάνουσα απώλεια αίματος (FOB-test). Είναι απλή εξέταση στο σπίτι, που επαναλαμβάνεται κάθε 1–2 χρόνια. Αν βγει θετική, χρειάζεται οπωσδήποτε κολονοσκόπηση.Το θετικό αποτέλεσμα μπορεί να έχει πολλές και αθώες αιτίες, αλλά δεν πρέπει να αγνοείται.
Στην Ελλάδα το self-test (FOB-test) το βρίσκει κανείς στα φαρμακεία.

Άτομα αυξημένου κινδύνου
Όσοι έχουν συγγενή πρώτου βαθμού (γονέα, αδελφό ή παιδί) με καρκίνο του παχέος εντέρου ή προχωρημένο αδένωμα, ιδιαίτερα αν η διάγνωση έγινε πριν από τα 60, χρειάζονται έλεγχο νωρίτερα και συχνότερα. Συνήθως συνιστάται κολονοσκόπηση από τα 40, ή 10 χρόνια πριν από την ηλικία διάγνωσης του συγγενή, και επανάληψη κάθε 4-5 χρόνια. Σε αυτές τις περιπτώσεις το self-test δεν αρκεί.

Αφαίρεση πολυπόδων (πολυπεκτομή)
Οι πολύποδες αφαιρούνται κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης, συνήθως με ένα μικρό συρμάτινο βρόχο που περνά από το ενδοσκόπιο και ειδικού υψίσυχνου ρεύματος που χορηγείται από την διαθερμία. Η αφαίρεση είναι ανώδυνη, γιατί ο βλεννογόνος του εντέρου δεν έχει αισθητικές ίνες πόνου. Με την ήπια καταστολή ο ασθενής δεν αντιλαμβάνεται συνήθως τίποτα.
• Οι πολύ μικροί πολύποδες μπορεί να αφαιρεθούν και χωρίς την χρήση ηλεκτρικού ρεύματος («ψυχρός βρόχος»).
• Οι μεγάλοι, επίπεδοι πολύποδες αφαιρούνται με ειδικές τεχνικές, όπως η ενδοσκοπική βλεννογονεκτομή (EMR), μερικές φορές σε ξεχωριστή συνεδρία.
• Οι επιπλοκές είναι σπάνιες. Η πιο συχνή είναι μια μικρή αιμορραγία, που συνήθως αντιμετωπίζεται ενδοσκοπικά επί τόπου. Η διάτρηση είναι πολύ σπάνια.
Κάθε μεγάλος πολύποδας που αφαιρείται στέλνεται για ιστολογική εξέταση. Το αποτέλεσμα καθορίζει πότε θα χρειαστεί η επόμενη κολονοσκόπηση.

Επανέλεγχος μετά την πολυπεκτομή
Το διάστημα μέχρι την επόμενη κολονοσκόπηση εξαρτάται από τον αριθμό, το μέγεθος και τον τύπο των πολυπόδων. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες (ESGE):
• 1–4 μικρά αδενώματα (κάτω από 1 cm), χωρίς υψηλόβαθμη δυσπλασία: δεν χρειάζεται ειδική παρακολούθηση. Ο ασθενής επιστρέφει στο συνηθισμένο πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου του γενικού πληθυσμού.
• 5 ή περισσότερα αδενώματα, ή αδένωμα 1 cm και πάνω, ή υψηλόβαθμη δυσπλασία, ή οδοντωτή βλάβη 1 cm και πάνω ή με δυσπλασία: κολονοσκόπηση σε 3 χρόνια.
• Μεγάλος πολύποδας (2 cm και πάνω) που αφαιρέθηκε τμηματικά: έλεγχος σε 3–6 μήνες, για να επιβεβαιωθεί ότι δεν έμεινε υπόλειμμα.
Η τελική σύσταση εξατομικεύεται πάντα από τον γιατρό, ανάλογα με το ιστορικό και την ποιότητα της προετοιμασίας.
Η σημασία της καλής προετοιμασίας
Η αξιοπιστία της κολονοσκόπησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την καθαριότητα του εντέρου. Με κακή προετοιμασία, μικροί ή επίπεδοι πολύποδες μπορεί να διαφύγουν, και η εξέταση ίσως χρειαστεί να επαναληφθεί. Γι' αυτό είναι σημαντικό να τηρούνται με ακρίβεια οι οδηγίες δίαιτας και καθαρτικού που δίνονται πριν από την εξέταση.
Πρόληψη
• προληπτική κολονοσκόπηση ή self-test στην κατάλληλη ηλικία
• διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και φυτικές ίνες, με λιγότερο κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας
• τακτική σωματική άσκηση και φυσιολογικό βάρος
• διακοπή του καπνίσματος και περιορισμός του αλκοόλ
Το τελικό μήνυμα: ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι από τους λίγους καρκίνους που μπορούν πραγματικά να προληφθούν. Η κολονοσκόπηση και η πολυπεκτομή αποτελούν τις καλύτερες προληπτικές μεθόδους.