ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ

Τι είναι
Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοσο νόσημα του λεπτού εντέρου. Σε άτομα με γενετική προδιάθεση, η γλουτένη (πρωτεΐνη του σιταριού, του κριθαριού και της σίκαλης) προκαλεί φλεγμονή στον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου. Οι λάχνες, οι μικροσκοπικές προεκβολές που απορροφούν τα θρεπτικά συστατικά, σταδιακά ατροφούν.
Δεν πρόκειται για αλλεργία ούτε για απλή δυσανεξία, αλλά για ανοσολογική αντίδραση που διαρκεί όσο ο ασθενής τρώει γλουτένη.
Πόσο συχνή είναι
Αφορά περίπου 1 στους 100 ανθρώπους στην Ευρώπη. Οι περισσότεροι όμως δεν έχουν διαγνωστεί, γιατί τα συμπτώματα συχνά είναι ήπια ή άτυπα. Είναι συχνότερη στις γυναίκες και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία.
Αυξημένο κίνδυνο έχουν:
• οι συγγενείς πρώτου βαθμού ατόμων με κοιλιοκάκη (περίπου 1 στους 10)
• τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 ή αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα
• τα άτομα με σύνδρομο Down
Συμπτώματα
Τα «κλασικά» συμπτώματα:
• χρόνια διάρροια
• απώλεια βάρους
• φούσκωμα και κοιλιακός πόνος
• στα παιδιά, καθυστέρηση στην ανάπτυξη
Πολύ συχνά όμως η κοιλιοκάκη εκδηλώνεται χωρίς εντερικά συμπτώματα:
• αναιμία από έλλειψη σιδήρου που δεν εξηγείται ή δεν διορθώνεται με σίδηρο
• χρόνια κόπωση
• οστεοπενία ή οστεοπόρωση σε νέα ηλικία
• αυξημένες τρανσαμινάσες (ηπατικά ένζυμα)
• δυσκοιλιότητα ή συμπτώματα που μοιάζουν με ευερέθιστο έντερο
• αφθώδη στοματικά έλκη, βλάβες στην αδαμαντίνη των δοντιών
• ερπητοειδής δερματίτιδα (δερματικό εξάνθημα με έντονο κνησμό)
Διάγνωση
1. Αιματολογικός έλεγχος. Γίνεται μέτρηση των αντισωμάτων anti-tTG IgA μαζί με τη συνολική IgA. Η συνολική IgA χρειάζεται γιατί η έλλειψή της, που είναι συχνότερη στην κοιλιοκάκη, δίνει ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα. Συνεκτιμώνται και τα αντισώματα έναντι ενδομυίου (ΕΜΑ).
2. Γαστροσκόπηση με βιοψίες από το δωδεκαδάκτυλο. Στους ενήλικες επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Λαμβάνονται πολλαπλές βιοψίες, γιατί οι αλλοιώσεις μπορεί να είναι κατά τόπους. Στα παιδιά, με πολύ υψηλές τιμές αντισωμάτων, η διάγνωση μπορεί υπό προϋποθέσεις να γίνει και χωρίς βιοψία.
Αντιμετώπιση
Η μόνη θεραπεία είναι η αυστηρή, δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη. Αποκλείονται το σιτάρι, το κριθάρι και η σίκαλη, καθώς και τα προϊόντα που τα περιέχουν. Ακόμα και μικρές ποσότητες, από διασταυρούμενη επιμόλυνση στην κουζίνα, μπορεί να συντηρούν τη βλάβη.
• Επιτρέπονται ελεύθερα το ρύζι, το καλαμπόκι, η πατάτα, τα όσπρια, τα φρούτα, τα λαχανικά, το κρέας, το ψάρι και τα γαλακτοκομικά.
• Η βρώμη είναι ανεκτή από τους περισσότερους ασθενείς.

Με τη δίαιτα τα συμπτώματα βελτιώνονται συνήθως μέσα σε εβδομάδες, και το έντερο αποκαθίσταται σε μήνες έως λίγα χρόνια. Η παρακολούθηση περιλαμβάνει:
• επανέλεγχο των αντισωμάτων
• έλεγχο για ελλείψεις (σίδηρος, B12, φυλλικό, βιταμίνη D)
• έλεγχο της οστικής πυκνότητας
Επιπλοκές χωρίς θεραπεία
• οστεοπόρωση και κατάγματα
• χρόνια αναιμία και ελλείψεις βιταμινών
• σπάνια, ανθεκτική κοιλιοκάκη ή λέμφωμα του λεπτού εντέρου. Ο κίνδυνος αυτός μειώνεται σημαντικά με την τήρηση της δίαιτας.
Υπερευαισθησία στην γλουτένη χωρίς κοιλιοκάκη
Είναι μία οντότητα που διερευνάται τα 10 τελευταία χρόνια. Είναι συχνότερη από την τυπική κοιλιοκάκη με ποσοστά εμφάνισης ως το 10% του πληθυσμού. Προκαλεί εντερικά συμπτώματα με την κατανάλωση γλουτένης, χωρίς ανοσολογικό μηχανισμό (παραγωγή αντισωμάτων) και χωρίς βλάβη του λεπτού εντέρου. Για να τεθεί η διάγνωση θα πρέπει πρώτα να αποκλειστεί η κοιλιοκάκη με πλήρη έλεγχο, η αλλεργία στο σιτάρι με αλλεργιολογικές δοκιμασίες και μετά να αρχίσει διαιτα χωρίς γλουτένη για 6 εβδομάδες προσδοκώντας βελτίωση τουλάχιστον 30% στην ένταση των συμπτωμάτων.