ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΟΛΙΤΙΔΑΣ

Διάφορες μορφές κολίτιδας
Ο όρος «κολίτιδα» σημαίνει φλεγμονή του βλεννογόνου του παχέος εντέρου. Οι πιο γνωστές μορφές είναι οι φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, δηλαδή η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος Crohn. Η φλεγμονή όμως μπορεί να έχει και πολλές άλλες αιτίες: μικρόβια, φάρμακα, κακή αιμάτωση, ακτινοβολία ή ανοσολογικούς μηχανισμούς που ακόμα μελετώνται.
Η διάκριση έχει μεγάλη σημασία, γιατί κάθε μορφή έχει διαφορετική πορεία και διαφορετική θεραπεία. Τα συμπτώματα, όπως η διάρροια, ο κοιλιακός πόνος και το αίμα στα κόπρανα, συχνά μοιάζουν. Τη διάγνωση τη δίνουν ο συνδυασμός ιστορικού, εξετάσεων κοπράνων, κολονοσκόπησης και βιοψιών.
1. Μικροσκοπική κολίτιδα
Τι είναι. Είναι χρόνια φλεγμονή του παχέος εντέρου που δεν φαίνεται με την ενδοσκοπική εικόνα. Στην κολονοσκόπηση ο βλεννογόνος δείχνει φυσιολογικός, και η φλεγμονή αποκαλύπτεται μόνο όταν οι βιοψίες εξεταστούν στο μικροσκόπιο. Υπάρχουν δύο τύποι, με παρόμοια συμπτώματα και θεραπεία:
• η κολλαγονική κολίτιδα: πάχυνση της στιβάδας κολλαγόνου κάτω από το εντερικό επιθήλιο
• η λεμφοκυτταρική κολίτιδα: αυξημένα λεμφοκύτταρα μέσα στο επιθήλιο
Συχνότητα: Δεν είναι σπάνια. Σε ορισμένες χώρες της βόρειας Ευρώπης η συχνότητά της πλησιάζει εκείνη της ελκώδους κολίτιδας. Αφορά κυρίως γυναίκες μετά τα 50, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία. Ανάμεσα στους ηλικιωμένους με χρόνια διάρροια, αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες.
Συμπτώματα
• χρόνια ή διαλείπουσα διάρροια χωρίς αίμα, συχνά πολλές φορές την ημέρα
• νυχτερινές κενώσεις, που ξυπνούν τον ασθενή. Αυτό συνήθως δεν συμβαίνει στο ευερέθιστο έντερο.
• επιτακτικότητα, μερικές φορές ακράτεια
• κοιλιακός πόνος, κόπωση, ήπια απώλεια βάρους
Η έναρξη μπορεί να είναι αιφνίδια και να θυμίζει γαστρεντερίτιδα που «δεν υποχωρεί».
Παράγοντες κινδύνου
• Κάπνισμα: αυξάνει τον κίνδυνο και προκαλεί εμφάνιση της νόσου σε νεότερη ηλικία.
• Φάρμακα:
– αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ)
– αντιεκκριτικά στομάχου (αναστολείς αντλίας πρωτονίων)
– ορισμένα αντικαταθλιπτικά (SSRIs)
– στατίνες
– ορισμένα αντιαιμοπεταλιακά
• Αυτοάνοσα νοσήματα: κοιλιοκάκη, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, ρευματοειδής αρθρίτιδα, διαβήτης τύπου 1.
Διάγνωση
• Κολονοσκόπηση με βιοψίες από πολλά σημεία του παχέος εντέρου, ακόμη κι αν αυτό φαίνεται εντελώς φυσιολογικό. Αυτό είναι το κλειδί της διάγνωσης.
• Εξετάσεις αίματος και κοπράνων, για να αποκλειστούν λοιμώξεις, κοιλιοκάκη και διαταραχές του θυρεοειδούς.
Θεραπεία
• Διακοπή του καπνίσματος και, όπου γίνεται, του φαρμάκου που ενοχοποιείται, πάντα σε συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
• Βουδεσονίδη από το στόμα. Είναι κορτικοειδές που δρα κυρίως τοπικά στο έντερο, με λίγες συστηματικές παρενέργειες. Η ανταπόκριση είναι πολύ καλή, συνήθως μέσα σε λίγες εβδομάδες.
• Αν τα συμπτώματα υποτροπιάσουν, κάτι που είναι αρκετά συχνό μετά τη διακοπή, μπορεί να χρειαστεί θεραπεία συντήρησης με χαμηλή δόση.
• Σε ήπιες μορφές μπορεί να αρκούν αντιδιαρροϊκά. Σε σπάνιες ανθεκτικές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται ανοσοτροποποιητικά ή βιολογικά φάρμακα.
Πρόγνωση
Η μικροσκοπική κολίτιδα δεν αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου και δεν οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές. Μπορεί όμως να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής, αν δεν διαγνωστεί.

2. Ισχαιμική κολίτιδα
Τι είναι. Είναι φλεγμονή και βλάβη του παχέος εντέρου που οφείλεται σε παροδική μείωση της αιμάτωσης. Συνήθως δεν προκαλείται από απόφραξη μεγάλου αγγείου, αλλά από πτώση της ροής στα μικρά αγγεία. Είναι η συχνότερη μορφή ισχαιμίας του πεπτικού. Προσβάλλει κυρίως τα σημεία με την «οριακή» αιμάτωση, όπως η σπληνική καμπή και το σιγμοειδές.
Ποιοι κινδυνεύουν
• ηλικιωμένοι, κυρίως γυναίκες άνω των 60
• άτομα με καρδιαγγειακά νοσήματα, αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια, διαβήτη, νεφρική ανεπάρκεια
• άτομα με χρόνια δυσκοιλιότητα
• όποιος υποστεί αφυδάτωση ή πτώση της πίεσης: έντονη διάρροια, μεγάλη απώλεια υγρών, εγχείρηση, σοβαρή λοίμωξη
• αθλητές αντοχής, όπως οι μαραθωνοδρόμοι
• όσοι λαμβάνουν ορισμένα φάρμακα: αγγειοσυσπαστικά, διουρητικά, κάποια ορμονικά σκευάσματα, φάρμακα που προκαλούν έντονη δυσκοιλιότητα, καθώς και οι χρήστες κοκαΐνης.
Συμπτώματα
• αιφνίδιος, κωλικοειδής κοιλιακός πόνος, συνήθως στα αριστερά
• επιτακτική ανάγκη για κένωση
• μέσα σε λίγες ώρες, αποβολή κόκκινου ή μπορντό αίματος ή αιματηρής διάρροιας
Διάγνωση
• αξονική τομογραφία κοιλίας στην οξεία φάση
• κολονοσκόπηση (με πολλή προσοχή) και βιοψίες, για επιβεβαίωση και για αποκλεισμό άλλων αιτίων (φλεγμονώδης νόσος, λοίμωξη, όγκος)
Πορεία και θεραπεία
• Η μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων είναι ήπια και παροδική. Υποχωρεί μέσα σε λίγες μέρες, και ο βλεννογόνος επουλώνεται σε 1–2 εβδομάδες.
• Η θεραπεία είναι υποστηρικτική:
– ενυδάτωση
– ξεκούραση του εντέρου
– διόρθωση της αιτίας, π.χ. διακοπή ενοχοποιούμενων φαρμάκων ή ρύθμιση καρδιολογικών προβλημάτων
– αντιβιοτικά σε μέτριες και σοβαρές μορφές
• Σε μικρό ποσοστό η ισχαιμία είναι σοβαρή, με νέκρωση ή διάτρηση, και απαιτείται χειρουργική επέμβαση. Βαρύτερες συνήθως είναι οι μορφές που αφορούν το δεξί κόλον.
• Σπάνια, η επούλωση αφήνει στένωση του εντέρου.

3. Κολίτιδα από Clostridium difficile
Τι είναι. Το C. difficile είναι βακτήριο που σχηματίζει ανθεκτικούς σπόρους και μπορεί να υπάρχει στο έντερο χωρίς να προκαλεί πρόβλημα. Όταν η φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου διαταραχθεί, κυρίως από αντιβιοτικά, το βακτήριο πολλαπλασιάζεται. Παράγει τοξίνες που προκαλούν φλεγμονή του παχέος εντέρου. Στις σοβαρές μορφές σχηματίζονται χαρακτηριστικές πλάκες, οι ψευδομεμβράνες, γι' αυτό λέγεται και ψευδομεμβρανώδης κολίτιδα.
Ποιοι κινδυνεύουν
• όσοι πήραν αντιβιοτικά τις τελευταίες εβδομάδες, ακόμη και για λίγες μέρες
• ηλικιωμένοι και κάτοικοι οίκων φροντίδας
• όσοι νοσηλεύτηκαν πρόσφατα
• άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου
• όσοι λαμβάνουν αντιεκκριτικά στομάχου
Συμπτώματα
• υδαρής διάρροια, τρεις ή περισσότερες κενώσεις το 24ωρο
• κοιλιακός πόνος και κράμπες, πυρετός, αδιαθεσία
• στις σοβαρές μορφές: αφυδάτωση, διάταση του εντέρου, σπάνια διάτρηση
Τα συμπτώματα ξεκινούν κατά τη διάρκεια της αντιβίωσης ή έως και 2–3 μήνες μετά.
Διάγνωση. Γίνεται με εξέταση κοπράνων για την τοξίνη ή το γονίδιό της. Κολονοσκόπηση χρειάζεται σπάνια.
Θεραπεία
• Διακοπή του αντιβιοτικού που την προκάλεσε, όπου είναι δυνατό.
• Ειδικά αντιβιοτικά από το στόμα: βανκομυκίνη ή φιδαξομυκίνη.
• Υποτροπή. Συμβαίνει σε περίπου 1 στους 4–5 ασθενείς. Στις επαναλαμβανόμενες υποτροπές, πολύ αποτελεσματική είναι η μεταμόσχευση μικροβιώματος κοπράνων: η χορήγηση επεξεργασμένης μικροβιακής χλωρίδας από υγιή δότη αποκαθιστά την ισορροπία του εντέρου.
Πρόληψη
• αντιβιοτικά μόνο όταν πραγματικά χρειάζονται
• πλύσιμο χεριών με νερό και σαπούνι, γιατί τα αλκοολούχα αντισηπτικά δεν καταστρέφουν τους σπόρους
• καλός καθαρισμός των επιφανειών στο σπίτι, όταν υπάρχει άρρωστος

4. Ακτινική πρωκτίτιδα / κολίτιδα
Τι είναι. Είναι βλάβη του ορθού και του σιγμοειδούς από ακτινοθεραπεία στην περιοχή της πυέλου, π.χ. για καρκίνο του προστάτη, του τραχήλου της μήτρας, της ουροδόχου κύστης ή του ορθού. Οι σύγχρονες τεχνικές ακτινοβολίας την έχουν περιορίσει σημαντικά, αλλά δεν την έχουν εξαλείψει.
Δύο μορφές
• Οξεία: εμφανίζεται κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την ακτινοθεραπεία, με διάρροια, επιτακτικότητα και βλέννη. Συνήθως υποχωρεί μόνη της μέσα σε λίγες εβδομάδες.
• Χρόνια: εμφανίζεται μήνες έως χρόνια αργότερα. Η ακτινοβολία βλάπτει τα μικρά αγγεία, και στον βλεννογόνο δημιουργούνται εύθρυπτα αγγεία, οι τηλαγγειεκτασίες, που αιμορραγούν εύκολα.
Συμπτώματα της χρόνιας μορφής
• επαναλαμβανόμενη αποβολή κόκκινου αίματος από το ορθό, που σε ορισμένους οδηγεί σε αναιμία
• επιτακτικότητα, αίσθημα ατελούς κένωσης, βλέννη
• σπανιότερα, στένωση ή συρίγγιο
Διάγνωση. Η ενδοσκόπηση επιβεβαιώνει τη διάγνωση και, κυρίως, αποκλείει άλλες αιτίες αιμορραγίας, όπως πολύποδες ή υποτροπή όγκου.
Θεραπεία
• ήπιες μορφές: φάρμακα σε υπόθετα ή υποκλυσμούς (π.χ. σουκραλφάτη), μαλακτικά κοπράνων, σίδηρος για την αναιμία
• αιμορραγούσες τηλαγγειεκτασίες: ενδοσκοπική θεραπεία, συνήθως με πήξη με αργό-πλάσμα (APC), πολύ αποτελεσματική και καλά ανεκτή
• ανθεκτικές περιπτώσεις: υπερβαρικό οξυγόνο ή άλλες ειδικές θεραπείες

5. Λοιμώδεις κολίτιδες
Είναι η συχνότερη αιτία οξείας κολίτιδας. Οφείλονται σε μικρόβια που μεταδίδονται κυρίως με μολυσμένη τροφή ή νερό:
• Campylobacter
• Salmonella
• Shigella
• ορισμένα στελέχη E. coli (κολοβακτηρίδιο)
• παράσιτα, όπως η αμοιβάδα, συνήθως μετά από ταξίδια
Συμπτώματα. Διάρροια, κάποιες φορές με αίμα, πυρετός και κοιλιακός πόνος.
Πορεία και θεραπεία
• Οι περισσότερες περιπτώσεις υποχωρούν μέσα σε μία εβδομάδα με περιορισμό της τροφής, ενυδάτωση και αντιβιοτική θεραπεία.
• Πριν την έναρξη των αντιβιοτικών γίνεται εξέταση κοπράνων (καλλιέργεια - παρασιτολογική) και τροποίηση της αντιβίωσης ανάλογα με το αποτέλεσμα.

6. Εκκολπωματική κολίτιδα
Είναι μια λιγότερο γνωστή μορφή. Η φλεγμονή εντοπίζεται στο τμήμα του εντέρου που έχει εκκολπώματα, συνήθως το σιγμοειδές, και αφορά τον βλεννογόνο ανάμεσα στα εκκολπώματα, χωρίς να υπάρχει εκκολπωματίτιδα. Εμφανίζεται κυρίως σε άτομα άνω των 60.
• Συμπτώματα: διάρροια, αποβολή αίματος, κοιλιακό άλγος.
• Διάγνωση: με κολονοσκόπηση και βιοψίες. Ενδοσκοπικά μπορεί να μοιάζει με ελκώδη κολίτιδα ή νόσο Crohn, οπότε η σωστή διάκριση είναι σημαντική.
• Θεραπεία: συνήθως ανταποκρίνεται καλά σε μεσαλαζίνη ή σε σύντομο κύκλο αντιβιοτικών.

Συνοψίζουμε στον παρακάτω πίνακα :