ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ ΣΤΙΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΕΙΣ

Με αφορμή την συνεχιζόμενη τηλεοπτική τρομοκρατία και παραπληροφόρηση που υφίσταται το κοινό μετά τον θάνατο γνωστού τραγουδιστή κατά την διάρκεια αμφιλεγόμενων πρακτικών σε ιδιωτικό ιατρείο, θα ήθελα να κάνω μιά σύντομη αναφορά στο τι είναι «μέθη».
Ο όρος «μέθη» αποτελεί συντομογραφική απόδοση του αγγλικού όρου conscious sedation, δηλαδή της καταστολής και αναλγησίας με διατήρηση της συνείδησης. Η τεχνική αποβλέπει στο να καθιστά δυνατή την διενέργεια ενοχλητικών ή επώδυνων μικροεπεμβάσεων ή εξέτάσεων με τον εξεταζόμενο σχετικά βυθισμένο, χαλαρό αλλά με διατήρηση της συνείδησης (απαντά σε ερεθίσματα) και της αναπνευστικής του λειτουργίας.
Από την αρχαιότητα ακόμα επιστρατεύονταν ουσίες όπως όπιο, αλκοόλ, κάνναβη προκειμένου να φέρουν τον ασθενή σε μία κατάσταση υπνηλίας και να μειώσουν τον πόνο των ιατρικών επεμβάσεων.
Τον 19ο αιώνα άρχισαν να χρησιμοποιούνται κυρίως από οδοντιάτρους, διάφορα εισπνεόμενα αέρια μίγματα για την επίτευξη καταστολής χωρίς αναισθησία.
Τον 20ο αιώνα, με την ανακάλυψη νέων φαρμακευτικών σκευασμάτων, καθιερώθηκε η ενδοφλέβια οδός για την καταστολή.
Οι ενδοσκοπήσεις του πεπτικού με εύκαμπτα ενδοσκόπια ξεκίνησαν να εντάσσονται στην καθημερινή ιατρική πρακτική από τα μέσα της δεκαετίας του ’70. Γρήγορα έγινε αντιληπτό από τους γιατρούς ότι ο απλός ψεκασμός του ρινοφάρυγγα με ξυλοκαϊνη πριν την γαστροσκόπηση, δεν αρκούσε να μειώσει την ενόχληση της εξέτασης και υιοθέτησαν την ενδοφλέβια καταστολή με χορήγηση ενός ηρεμιστικού μαζί με κάποιο οπιοειδές αναλγητικό. Ο λόγος δεν ήταν μόνο η ανακούφιση του εξεταζόμενου αλλά και η χαμηλή ποιότητα και ακρίβεια της εξέτασης όταν αυτός δυσφορεί και αντιδρά.
Στην Ελλάδα την δεκαετία του ’80 οι ουσίες που χρησιμοποιούνταν ήταν η διαζεπάμη (Stedon) ως ηρεμιστικό και η πεθιδίνη ενδομυικά, ως αναλγητικό, στις κολονοσκοπήσεις.
Από την δεκαετία του ’90 και μετά, η μιδαζολάμη αντικατέστησε την διαζεπάμη. Παράλληλα άρχισε να χρησιμοποιείται η φεντανύλη ή συνθετικά ανάλογά της, σε συνδυασμό με τα προηγούμενα. Για τις παραπάνω ουσίες υπάρχουν αντίδοτα σε περίπτωση υπερδοσολογίας που είναι η φλουμαζενίλη και η ναλοξόνη αντίστοιχα.
Την προποφόλη στην Ελλάδα την είδα μετά το 2010 να χρησιμοποιείται σε ιδιωτικά νοσοκομεία και κάποια διαγνωστικά κέντρα. Χορηγείται από αναισθησιολόγους ή εντατικολόγους επειδή μπορεί (σπάνια) να προκαλέσει αναπνευστική καταστολή και υπόταση. Δεν έχει αντίδοτο αλλά ο χρόνος δράσης της είναι σύντομος. Προσωπικά δεν την έχω χρησιμοποιήσει ποτέ και δεν επεδίωξα να μάθω την χρήση της γιατί κάνει την ενδοσκόπηση περίπλοκη και αυξάνει σημαντικά το κόστος της. Ούτως ή άλλως οι παλαιότεροι φαρμακευτικοί συνδυασμοί λειτουργούν ιδιαίτερα καλά στην πολύ μεγάλη πλειοψηφία των διαγνωστικών εξετάσεων ενός εξωτερικού ιατρείου.

Συνοψίζοντας, η ήπια-μέτρια καταστολή εφαρμόζεται διεθνώς σε εκατομμύρια πράξεις κάθε χρόνο:
- σε ενδοσκοπήσεις πεπτικού
- σε γυναικολογικές μικροεπεμβάσεις, όπως η υστεροσκόπηση και η ωοληψία στην εξωσωματική
- σε βρογχοσκοπήσεις
- σε οδοντιατρικές και μικρές χειρουργικές πράξεις

Με την ήπια-μέτρια καταστολή ο εξεταζόμενος :
α) αναπνέει μόνος του, χωρίς υποβοήθηση
β) διατηρεί τα αντανακλαστικά που προστατεύουν τους αεραγωγούς (βήχα, κατάποση)
γ) απαντά όταν του μιλάμε ή τον αγγίζουμε
δ) είναι χαλαρός και δεν πονά.
Αυτά τα χαρακτηριστικά την διαφοροποιούν από την γενική αναισθησία. Στη γενική αναισθησία ο ασθενής χάνει τις αισθήσεις του και συχνά χρειάζεται αναπνευστική υποστήριξη, κάτι που απαιτεί αναισθησιολόγο.

Οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες αναγνωρίζουν ότι η μέτρια καταστολή μπορεί να χορηγείται με ασφάλεια από τον γιατρό που κάνει την εξέταση. Ανάμεσά τους είναι η Ευρωπαϊκή (ESGE) και η Αμερικανική Εταιρεία Ενδοσκοπήσεων πεπτικού (ASGE), καθώς και η Αμερικανική Εταιρεία Αναισθησιολόγων (ASA). Εννοείται βέβαια ότι πρέπει να τηρούνται συγκεκριμένοι κανόνες :
- Αξιολόγηση του εξεταζόμενου (ιστορικό, λήψη φαρμάκων, καρδιοαναπνευστική λειτουργία)
- Δοσολογία που εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία (οι ηλικιωμένοι χρειάζονται πολύ μικρό-τερες δόσεις)
- Χρήση οξύμετρου
- Διαθεσιμότητα αντίδοτων και οξυγόνου.

Πότε θα προτιμηθεί ο αναισθησιολόγος :
- όταν χρειάζεται βαθιά καταστολή ή γενική αναισθησία, για παράδειγμα σε περίπλοκες ή χρονοβόρες επεμβατικές πράξεις.
- σε ασθενείς με σοβαρά καρδιοαναπνευστικά προβλήματα ή προχωρημένη ηλικία.
- όταν η εξέταση έχει τεχνικές δυσκολίες και η ήπια-μέτρια καταστολή δεν αρκεί για να αμβλύνει την ενόχληση.